Yew Raştameyîş

 Sereyê aşma hezîranê 2025î bi. Beledîyeya Dîyarbekirî meydanê Şêx Seîdî de yew fuaranê kitaban viraştibi. Fuar, dormareyê yew hefte ramit. Nizdîyê peynîya fuarî de rojê yewşemeyî(tr. pazar) de mi zî yew lingi visti weyra. Weşanxaneyê Vateyî zî weyra de yew stand akerdbi. Ez tayê rew şîbîya û hema newe tek tûk standî ameybî akerdiş. Teştareyî ra pey mamoste Denîz Gûndiz ame û standê Vateyî zî akerd. Ez zî ey het de ronişta. Ma hîrê çar heb embazî bîyê weyra de. Tek tûk mêrdim ameynî şînê. Nizdîyê yew saeti ra pey mi dî o ame. Hîris, hîris panc serre asaynî. Qama ey zaf berz nêbî û kîloyê ey estbi. Ame xo da şinasnayîş û fesal ma het de ronişt. Yew zazayê Licêyi bi û yew qazayê Dîyarbekirî de malimeyi kerdinî. Teberî ra kê wexto ke ewnîyaynî  têwgeyrayîşî ey ra, kê vatinê tam yew tîpî malimî ey de est o. Fekê Licê de weş zazakî qal kerdinî  û wendiş û nuştişê zazakî newe destpê kerdbi.

Ma het ronişt û ca bi ca beşdarê terraqa ma bi. Mêrdimêko mûtewazi bi. Çand heb kitabî herînayî. Mi zî kitaba xo îmza kerdi û dayi ey. Qayilbi ke zazakî nuştiş û wendiş weş bander bibo. Inawa ma yew saeti ra vêşîr terreqna. Ez ey ra yew di çî persaya û tayê behsê xo kerd. Goreyê vatişanê ey, aîleyê ey zaf dîndar o û semedê ina dîndareyi ra wexto ke 23 serre bîyo, ey zewejnayo. Ino zewaj, zaf zerba ey nêbîyo û qayil nêbîyo.

Mîyanê terraqa ma de yew gami mesela ameyi dînî û ma pêrînan çand qalî kerdî dînî sero. Her kes fikirê xo vatinî. Beyntarê qalanê ma de mi dî yew vengo nizmî reyde va;

-          Ez zî kîlîse ra vejîyaya û ameya ewtîya. Ewro ayînê ma estbi.

Veng tene mi resa. Mi va qay henek keno. Ez ey ra persaya;

-          To va se?

Ey va;

-          Ez newe kîlîse ra vejîyaya û ameya ewtîya. Ez xirîstîyan a.

Inê vateyî ey ma pêrinan şaş kerd. Ma bala xo dayi ey sero. Ez ca de hewna ti ra persaya;

-          Ti senî xirîstîyan bîyê? To newe va, ma û pîyê ma zaf dindar ê. Hela ma rê meselaya xo vaji. Yew dewa Licê ra yew xirîstîyan senî vejîyeno?

Destpê kerd û sere ra meselaya xo ma rê inawa vat:

-          Ez hema tam nêameybîya xo ser, ma û pîyê mi ez zewejnaya. Ino zewaj de zera mi çinê bî. Cenîya mi yew cenîya xidar bî. Beyntarê mi û aîleyê mi de vinderti. Yew ca ra pey nêverda ma û pîyê mi bîrê keyeyê mi. Nêverdaynî ez zî şêra keyeyê înan. Ez aîleyê xo reyde pîs bîya. Cenîya mi zaf ameynî mi sero û ez behcnaynî. Hetê psîkolojî ra tayê problemî mi de vejîyayî. Ez mîyanê ino zewajê xo de pîli bîya. Yew ca ra pey mi destpê kerd û xo bi xo ez tayê çî persaya. Ez çêra kewta ino halî? Sebebê mi çî yo? Kam sebebe mi bîyo? Tewr peyen mi fehm kerd ke semedê dînê îslamî ra ez ino halî de ya. Çimkî rîyê ino dînî ra ez rew ameybîya zewejnayîş û ino zewaj zî ez arda ino halî. Wexto ke ez ina netîce resaya, edî roj bi roj ez îslamî ra dûr kewta. Tewr peyen zî mi dînê xo bedelna û ez bîya xirîstîyan. Aîleyê mi de zî tû kes hema nêzano. Cenîya mi zî nêzana. Mi ewro aye ra va, ez şona çarşi û ez vejeya keye ra. La ez semedê ayînê yewşemeyî(tr. pazar ayini) ra şîya kîlîse. Heta zewajê mi zî betal bîyo û mi cenîya xo veradaya, la xebera aya çin a. Çimkî mi dînê xo bedilnayo û mareyê mi zî betal bîyo.

Wexto ke ino cûmleyê xo yê peyenî kerd, yew peşmirîyayîşo mehnayin ame rîyê ey ra nişa. Ma tabî heyret mendî. Tewr zaf zî ez heyret menda. Mi dî embazanî ra yewî va;

-          Şima ra aseno, cenîya nêbeya, mêrdimî dînî ra zî vejena!

Ma tayê huyayî. La bala mi hema ey sero bî. Mezgê mi pirê persan bibi. Mi va;

-          Senî tû kes nêzano ti bîyê xirîstîyan?

Ageyra mi ra va;

-          Cayê karê mi de tayê mêrdimî bander bîyê. Ez mektebê xo de mûdir yardimcisî ya. Ca bi ca ez raştê mobîngî yena û ez pêhesîyena ke peyê mi de mi ra vanê gawir. La xemê mi de nîyo.

Hema her vateyê ey ez şaş kerdinî. Ma inawa yew saeti ra vêşîr terraqna û dima cenîya ey telefon kerd ey rê. Va, ez gerek warda şêra, gedeyî paveyê min ê. Warişt hêdî hêdî raymend.

 

(Semedê ino nuşteyî ra mi ey de qal kerd û ez bander bîya ke dewlet ey girewto açik. Sebebê ino muameleyî, o zî tam nêzano la goreyê vatişê ey, îhtîmalo pîl semedê dînî ey ra yo.)

Firingîya Nîsanî

Inê rojanê zimistanî de ez bander bîya hema hema her roj gerek arayîya mi de firingî biba. La semedo ke mewsîmê zimistanîyo, her tewir firingî de tehm çin o. Ez tim xo rê firingîya çerî (tr.çeri domates) herînena. Goreyê firingîyanê bînan, ino tewir firingîyan de dahîna tehm est o û gelek vayê zî.

Arayîya xo de key ez firingî biwera, yew vîrameyîşê mi yeno mi vîr û yew peşmiryayîş yeno nişeno rîyê mi ra… Ez hema da des serre bîya çinê bîya. Datzayê xo Ehmedî reyde ma dewarê xo berdibi yaban. Datzayanê mi ra tewr zaf ez Ehmedî reyde samîmî bîya. Tewr şenikeya mi ra heta seranê unîversîte de zî inawa dewam kerd. Ehmed, zafê vîrameyîşanê mi rê şade yo. Zereyê Ehmedî de nebaşeyi çinê bî caran û yew xeletîye nêkerdi mi rê. Ez hema zî ez zaf qîymet dana ey.

Aîleyê Ehmedî, ê seran de hetê ekonomîkî ra wayirê rewşa başî bî. Ê ma zatenî cî ko mi xo dîbi, rezîleyi bî. J  Pîyê Ehmedî yanî datê mi, tim xebetîyaynî û keyê înan de tewir tewir çîyê bînê ke keyeyanê ma bînan de qet inê tewir çîyê çinê bî. Mesela banyo de ‘’duş telefonî’’ tewr ewilî keyê înan de şuxulîya. Mehla de ma ê binê, taştî ra eskura reyde aw girewtinî xo sero ra kerdinî û pey sereyê xo şutinî. J

Ez zaf derg nêkera û ageyra vîrameyîşê xo…

Ay roj, yew rojê aşma nîsanî bi. Ez û Ehmed ma koyê Malmîsanî sero mangayanê xo çerenaynî. Beyntarê terraqi de mi dî Ehmed kelecanî reyde inawa va:

-          Dayza ti zonî bawî ma rê di kîloyî firingî girewtî. Key ma de firingî est î. Mi werdî zaf weş î.

Ez heyret mendbîya. Orteyê wesarî, aşma nîsanî de firingî? Ne wextê bostanî yo ne zî çî. Mi va;

-          Ney lila! Dayza ekilê jîn senîn o? Hela vaji mi ra! Weş î?

Ehmed va;

-          Eya eya dayza. Kê vonê qay ma bostonî ra çînayî. Dayî pey înon ma rê meleme zî viraşt.

Ey aşma nîsanî de firingî werdiş yew kinar, hema çimê mi înan rê nêgunabi. Yew meraq kewt zereyê mi. Mi ekile înan meraq kerd. Ey mi zatenî ewilî ra nefsê mi sist o. Senî bibînê wa bibo mi gerek xo ay firingîyan biresnaynî. Ez ageyraya mi Ehmedî ra va:

-          Dayza orteyê hili de wexto ke ma ageyrayî keye, ti şonê mi rê yew firingî anê? Mi zaf meraq kerdi willayi.

Ehmed datza ca de ageyra va;

-          Dayza ez dayî ra vona, eki day mi ez ona dona to.

Mi va;

-          Tamom dayza.

A gami ra pey heta ke ma ageyrayê keye, aqilê mi tim ay firingîyan de bi. Ma Ehmedî reyde zî tim qalê înan kerd. Rayîrê keyeyî de bile ma derheqê firingîyan de tereqnaynî…

Axrê ke peynî saet des ressa û ma ageyrayî keye. Mi Ehmedî ra va;

-          Dayza ti şo mi rê firingî bîyeri keye ra, mingaya to ez awdena.

Keyeyê ma û ey Ehmedînê têkişt o. Cêr de mi mangayî awdayanî û Ehmed vazda şi zereyê keyeyê xo. O zî qayil bi firingî bido mi, çimkî reaksîyonî mi meraq kerdinî. Semedê ino ra vazdayîşî reyde şi. Yew di daqqa ra pey ageyra ke yew firingîya şeniki ha destê ey de ya. Firingî mi rê derg kerd û va;

-          Ha to rê dayza.

Mi ewilî tayê firingî boyi kerdi û dima mi aye sey vergî gas kerdi… Seke ez peyberî ra vejîyaybîya. Tehmê aye zaf zaf weş bi û hema zî ay tehm ha fekê mi de yo.

Ay rojî ra pey gelek wext, mi datzayanê bînan rê ina mesela vat û pey payeyê xo kerd…

Ez ewro hamnanan vêşîr kam mewsîm de firingî biwera, ino vîrameyîş yeno mi vîr.