DEYÎRA ESKERÎ

             Hîkayeya Deyîri:

Yew keyneki aşiqê yew lajekî bena.  Qelem yena û no lajek şino esker. Ay wextan de ê ke şinê esker, şînê fekê berê şubeya eskerîya de vindertinî û nameyê kam wanîya, sewqîyatê ey vejîyaynî.

Alî Mîrzaxanî

Eskerî ke şino esker, na keyneki semedê ey şina şube ver. Sewqîyat mîyani ra ewnîyena, eskerê xo nêveynena. Mevaji ke eskerê ya sewqê Gelîbolî bîyo.

A keyneki na deyîri fînena ey ser.

Kitaba[1] Îdrîs Yazar de hîkayeya na deyîri ser o wîna nusîyeno:

“…dewa Aldunî ra yew eskero “qirx bîrlî” eskerîye ra yeno îzin û demêk maneno, dima tepîya şino Gelîbolu. Seke şino eskerîye, embazê ey derûdormeyê ey de pêser bene, wazenî ey ra xebera welatî û qewmî bigîrî. Suhbetî ra pey, yew eskero kasanij ey ra pers keno, vano “Tu cey waşta mi nidî?”. Aldunij vano, “Mi aye bi xwi nêdî la yew deyîra tu dima vata ke dekewta heme ca…” û dest pêkeno na deyîri înan rê waneno. Heme uca bermenê…”

 

 Vateyê Deyîri:

Wela mi va emon emon emon emon emon emon

Wela mi va emon emon emon emon emon emon emon emon eskerî yo

Wela mi va lajêk heyron kirkbelî[2] yo, qelem umeya esker şono

Emon emon eskerî yo

 

Wela eskerî heyron mi va esker şîyo verberî şobî yo

Wela mi va ez xu rê şîya ewnîyawa vernî peynî yo

Mi eskerê xu tede nêdîyo

Yewî mi ra va ''hûrbê[3] derdê to çî yo?''

Willay mi va ''willay ez ameya mi eskerê xu nêdîyo''

Va ''eskerî to çi şeklo çi barî yo?''

Mi va ''willay eskerê mi yew do dergo barî yo''. Tayê eskerî mîyon d' belî yo

Mi ra va ''korey willay eskerê tu dayo şube reîsî yo''

Willay mi ra va ''eskerê mi to ray kerdo Gelîbolî[4] yo''

Wela mi va ''ez şîya rîcay baş şube reîsî yo''

 Şube reîsî mi ra va ''hûrbê derdê to çî yo?''

Mi va ''şube reîsî heyran willay ti ko eskerê mi nêkî sewqatê Gelîbolî yo''

Va ''willayî hûrbê çî mi dest de çin o, mi da destê sewq memurî yo''

 Wela mi va ''ez şîya rîcada sewq memurî yo''

Wela mi va mi rîca kerd rîcay cenî yo

Sewq memurî ageyra mi ra va ''hûrbê derdê to çî yo?''

Mi va ''willay ti ko eskerê mi nêkî sewqatê Gelîbolî yo''

Va ''willay hûrbê çî mi dest de çin o, înkon mûmkûnê ey çinî yo, eskerê to defter di qeydlî yo,                  willay bîyo sewqatê Gelîbolî yo''

Mi va ''sewq memurî heyron la pers veyni, çawuş o onbaşî yo?''

Va ''eskerî to malê alayî yo''

Emon emon emon eskerê yo

 

Eskerî heyron mi va, emon emon emon emon emon, emon emon eskerî yo

Eskerî heyron mi va willay ez to dima bîya barî yo

Lajêk willay mi va ez to dima bîya barî yo

Emon emon eskerî yo

 

Eskerî heyron mi va willay Pirdê Palî pirdo text o

Wela mi va, bêwey (?) Palî, bêwo (?) text o

Mi va bextê mino to û ino teresê Îsmet Paşayî şîyo text o

Nêverdono keynek û xortî bêrê wexto

 

Teyr omeya teyra Mûşî

Pelê xu dayî kaş û kuşî

Hînîkê ha tede di xeberê qal û qirşî

 

Teyr yena teyra Wanî

Pelê xu dana qibxeyê bonî

Dona qibxeyê estuna mîyonî

A teyr di est î xeberê xomî

 

Eskerî heyran willay ez nêweşa, nêweşa teweron[5] a

Cila mi bionci mîyonê bexçon o, bindê nalwêron o[6]

Ez ay wexto derdê tewda xu şima rê vona

 

 

---

[1] Îdrîs Yazar, Deyîranê Qerebegan û Sîwanî Ser o, Weşanxaneyê Vateyî, İstanbul, 2020. r. 19.

[2] kirkbelî: Qirkbîrlî. No ‘’qirk bîr’’ goreyê teqwîmê rûmî yo (1341) û goreyê teqwîmê mîladî sera 1925î yo. Ê ke sera 1925î de şîyê esker ti ra vanê ‘’qirkbîrlî’’.

[3] hûrbê: Semedê cenîyan ra yew şekle hîtap o. Sey ‘’hurmê’’ zî vajîyena.

[4] Gelîbolî: Gelibolu. Yew qezaya Çanakkaleyî ya.

[5] teweron: tewon

[6] nalwêr: hinarêre

Ma Govenda Tîki Vîndi Kerdi

Çand rojî ra ver mi fîlmê namdar yê Kazım Özî Bahoz temaşe kerd. Sey yew sînefîlî, temaşekerdişê nê fîlmo namdarî de ande erey kewtiş, mi rê elbet yew kemaney a. Sînemaya kurdî ser o wayirê ande eleqaya pîli bîyayîşê mi û wareyê sînemaya kurdî de nê fîlmê namdarî ande erey temaşe kerdişê mi, na babeti de yewna nakokî ya. Eke ez xo sey yew sînefîl bihesebna, esil bi xo sînefîlan de wîna yew kemaneyi tim est a. Zafê sînefîlê estê ke fîlmê ke sînemaya dîna de wayirê cayêko mûhîmî de yî, temaşe nêkerdî. Çimkî ê zafanê popûlarîte ra dûr kewenî û fîlmê ke zaf çiman ver de nîyê, ê tewir fîlman dima kewenî. Mi zî rîyê wîna sebeban ra fîlmê Bahozî heta ewro temaşe nêkerd. Tim vîrê mi de bi labelê mi tim taloq vist. Zatenî medyaya sosyali de ez tim raştê no fîlmî ra tayê sekansan ameynî. Romantîzmê no fîlmî, hetê şarê ma ra mird beno. Beno ke nê romantîzmê sivik zî mi fîlmî ra dûr visto û nêverdayo ez heta nika ey temaşe bikera.

Egon Schiele

Axrê ke peynî peyen no fîlm temaşe kerdiş qismet bi. No nuşte de ez Bahoz krîtîk nêkena. Bi wesîleya sehneyo tewr peyen yê Bahozî, ez yewna babeti ser o vindena. Temaşekerdoxê no fîlmî ko bizanê ez behsê kam sehneyi kena. Ez lînkê ay sehneyî tîya de ronena. No sehneyi de feribota Pêrtage-Xapêrti ser o yew qefleyê veyveyî est o û no qefle ra şeş heb camêrdî, sereye ferîboti de têdest kuwenî û govendi gînê. Senî ke no sehne vejîya vernîya mi, babeta nuşteyê na aşmi ca de hîşê mi de zelal bî. Mi zana ke edî ez na aşmi çi ser o nusena: govenda tîki.

Na govendi ra zazayê ma ‘’Govenda Tîki’’ yan zî ‘’Govenda Ca De’’ vanê. Govenda tîki vanê, çimkî na govendi de kaybazî gerek sey şewti tîk vinderî. Govenda ca de vanê, çimkî na govendi de aver tapa şîyayîş zaf kêm o û kaybazî hema hema bitemamî yê govendi de cayê xo de vinderte benî. No sehneyê Bahozî de yew dawilcî û yew qirnetecî(bi tirkî klarnetçi) cenenî, kaybazê zî kaykenî. Weyra de qirnete bibo zî, zafê wareyanê zazayan de herinda qirneteyî zirna, lûlî yan zî dûdiki gîna. Hunermendo namdar Arif Sağ zî pey qirneteyî, bi hawayo serkewte mûzîkê govenda tîki cenayo ke lînkê no mûzîkî zî ez tîya de ronena. Semedê mûzîk û rîtmê na govendi fehmkerdişî ra nê performansê Arif Sağî, wasitayêko mûnasîp o.

Govenda tîki de kaybazî tîk vindenî û goreyê rîtmê mûzîkî çokanê xo şiknenî. Govdeyê kaybazan zaf têwnêgeyreno û goreyê lingan pasîf o. Na govendi, govendêka giran a û lingî, na govendi de xeylêk aktif ê.

Govenda tîki de ge ge yew mêrdim vejîno orte û orte de kaykeno. Ê bînê zî ey rê çepikan kuwenî. O ke vejîyayo orte ti ra vanê ‘’koçek’’; wîna orte vetişî ra zî vanê ‘’koçekî kaykerdiş’’.

Na govendi, govenda camêrdan a labelê kêm kêm zî bibo cenîyê zî na govendi gînê.

Veyveyanê verênan de govenda bingeyina ke şarî pey betelîyaynî û cîfê xo veredaynî, govenda tîki bî. Şari ke betelîya, sazbendan vatinê ‘’tadî nazoyi’’ û kaybazan govenda nazoyî reyde seke aresîyaynî. Govenda nazoyî zî delîloya nikayina ke kaybazê ya çar gam aver çar gam tapa şinê yenî ra vajîyena.

Govenda tîki nika folklorê Tirkîya de bi nameyê ‘’Elazığ Dik Halayı’’ şinasîyena. Labelê na govendi tene Xarpêti de ney, zafê wareyanê zazayan de yena kaykerdiş. Pîran, Gêl, Hêni, Licê, Çewlîg ûsn wareyan de govenda camêrdan, govenda tîk a. Labelê çi heyf ke govenda tîki, ewro sey wextê verênan kaynêbena. Ewro herina govenda tîki, sewbina yew govendi girewta û govenda tîki ke verê kaybînê, ewro eynî şekil de kêm kêm yena kaykerdiş. Govenda ke veyveyanê nikayinan de bi nameyê ‘’halay’’ yena kaykerdişî de rîtmê ‘’yew di hîrê çar, hop hop hop’’ est o û na govendi çandi tayê hetan ra govenda tîki bimana zî rîtm û têwgeyrayîşê înan yewbinan ra cîya yê.  Mavajî govenda tîki de aver tapa şîyayîş kêm o labelê ‘’halay’’ de aver tapa şîyayîş zaf o. Hewna kê şinê vajê ke ‘’halay’’, goreyê govenda tîki dahîna hereketin a.

Govenda tîki, eke kê şîrove bikerî yew hetî ra motîfanê xo reyde tîk vindertiş û sere nêderenayîş zî temsîl kena. Kaybazê govenda tîki, sey yew pezkovî tim sereyê xo berz tewşenî. Na govendi de semedê linganê yewbinan ra ewnîyayîş zî bibo sereyê xo derenayîş çin o.  No hetî ra govenda tîki, govendêka karakterîstîk a û karakterê mîllî yê kurdan xo mîyani de îhtîva kena.

Wareyê ke govenda tîki tede yena kaykerdiş, wareyê zazayan î û kê şinê vajê ke govenda tîki, govenda zazayan a. Na govendi mavajî wareyanê kurmancan de rew rew nêvejîyena vera kê. Na govendi, zazayan reyde yew bîya labelê çi heyf ke sey zafê çîyan, na govendi zî bêwayîr menda û bi mehnaya zanistî, heta nika derheqê ya de xebatî nêvirazîyayî. Ewro veyveyanê zazayan da camêrdanê extîyaran vêşîr tû kes na govendi ra çî nêzano û kay nêkeno. Wexto ke camêrdê resayeyî ‘’halay’’ kaykenî, kê wexto ke weş temaşeyî înan kerd kê fehm kenî ke hereketanê înan de govenda tîki ra nimûneyê zaf î. Labelê xortê nikayînî tim ‘’halay’’ kaykenî û govenda tîki ra zî bêxeber î. Sazbendê nikayinê zî mûzîkê govenda tîki rê xerîb ê û nêzanî bicenî. 

Sey govenda tîki, kêm kêm tewirê govendan estê ke karakterê ma wîna eşkera temsîl kenî. Çi heyf ke ewro na govenda qedîm yê zazayan, roj bi roj şarê ma mîyani de vîndi bena. Sey vîndibîyayîşê zafê çîyan, ma vîndibîyayîşê govenda tîki zî bêçare bêçare temaşe kenî. Dest û lingê ma beste yî.

Yew Pers

Rojê hîrêyin yê roşanê hajîyan bi. Keye veng bibi. Kom û kulfeto ke semedê roşanî ra amebi keye, heta rojê diyin yê roşanî vila bibi qedîyabi. Wayê zewijnayeyî, birayî û misafire bine… Pêro ageyraybî keyeyanê xo. Qalabalixê roşanî yew di roj yan ramit yan zî nêramit. Ma banderbîyayeyê inawa yew qalabalixî zî nîyê raşteraşt. Verî keye bi xo her roj inawa qalabalik bi. Labelê her kes tek tek zewejîya, vila bi û hûmara ma kemîyayî. Ma banderê sakîneyi bî.

Ay rojo hîrêyini de ez, dayî û waya mi tene ma keye de bîyê. Îre bibi. Wayi, odeyê xo de meşxul bî û kêm kêm vejîyaynî teber. Ez û dayî ma heyata keyeyî de ronişte bîyê. Heyata keyeyê ma, vera pêro keyeyî ma ya. Hela hamnanan, tim honik a. Belkî ino des pancês seri ra ver Keko yew perone girewtibi û ardibi orteyê tawonê heyata m ara leqnabi. Sey vizêr mi vîr yeno, ardibi û yew waya mi reyde pabesti bi. Ez pancês şîyês serra bîya. Mi meraq reyde temaşeyê înan kerdibi. Semedo ke kare cereyanê ra zaf fehm nêkerdinî, yew qapaxê peroneyî ke gerek montajî ra ver pabibînê, xovîrrakerd û pê ay qapaxî perone montaj kerd. Wexto ke xeletîya xo fehm kerd, edî nêwaştbî ke newe ra perone semede ay qapaxî ra abikerî û awa mend. Marqaya ino peroneyî TMT yo. Ay rojî ra ke yew ray ariza nêdayi. Hamnanan hema hem ama qet ey nêedilnenî. Vîst û çar saet xebetîno. Zatenî heyata ma tînci nêveynena, ino perone reyde zî dahîna honik bena. Hamnanan ge ge ez yena keye ke heyati de çar panc heb mêrdimî ha xo derg kerdo û rakewtî. Înan ra tayênan cîranê ma benî. Eke îreyî yew çaya qaçaxi zî virazîyayi, heyati tam weş bena. Dapîra mi rehmetî, çaya îreyî yê maya mi zanaynî û her îreyî ameynî heyati de ma reyde çay werdinî.

Ay roj ez û dayî tene ma heyati de bî. A ronişte bî, mi zî paşta xo daybî dîsî ver û xo derg kerdibi. Ma wirdî zî xo daybi yew dîsî ver ro. Sereyê ma ser ro peroneyê Keko’yî tadîyaynî hêdî hêdî. Çila, perone ra corêr bî û akerde bî. Perone ke tadîyaynî seya peranê ey vera ma de daynî dîsê heyatê ro. Tek tek seya ay peran vêretinî çimanê mi ver ro. Mi ge ge hûmaritinî, hûmara dewirê peranê peroneyî. Tene vengê tadîyayîşî ino peroneyî est bi heyati de. Ge ge zî vingûvinga meysan ameynî goşanî mi. Ne mi ra ne dayî ra pit nêvecîyaynî. Ma yewbinan ra zî nêewnîyaynî. Seke ma pêrodaye bî. Mi nêzanaynî hîşê ya ra çi vêreno. Hîşê mi de yew pers estbi. Ez seya peranê perone ra ewnîyaynî. Seke wext a gami giran giran herikîno. Fekê mi axî bi. Vîrameyişan hîşê mi de vazdayî pêser. Mi kerd nêkerd mi nişna hîşê xo bikero zelal. Herhal mi nêwaştinî zî bibo zelal. Ge ge mi çimê xo padaynî û mi waştinî ke wexto ke mi newe ra akerdî, wa ay perone vinderte bibo. Mi pizeyo safî ra bawer kerdinî ino waştişê xo ra. Seke mi vîş bawer bikerdinî, ko waştişê mi biameynî ca. La çi heyf ke ez xemê peroneyî de nêbîya. Hîşê mi de yew pers estbi. Meysî zî vingûvingeya xo dewom kerdinî. Nişnaynî bêrî binê peroneyî la dûrî ra vengê înan ameynî. Bêvengîya heyati, vengê yew citaya meysan û peroneyî reyde heremîyaynî. Ge ge ez bine çiman ra dayî ra ewnîyaynî. Mi zaf meraq kerdinî gelo çi vêreno zereyê ay sereyi ra? Hîşê ya de zî persî estbî yan çinê bî?

Ay beyntaran de waya mi ode ra vejîyaynî ge ge. A ke bere odeyê xo akerdinî, fîlmo ke hîşê mi de vêreno vindertinî û heta ke hewna ageyra odeyê xo kay nêkerdinî.

Vanê ‘’Wext, dermanê heme derdan o.’’ Gelo yew derdo ke wextî reyde dahîna beno giran est o yan çin o? Yew kûla ke zereyê kê de roj bi roj dahîna bena xorîn, gelo key sist bena? Eya, ay roj û ay rojê bînan de heyata ma honik bî. Perone zî govdeyê kê honik kerdinî. La qasbaya kê pey çi honik bena? Semedê qasba honik kerdişî ra yew îcat est o yan çin o? Kila zereyî senî hewna şina?

Hîşê mi de yew pers estbi. Cenîya ke kişta mi de roniştebî, bêxeber bî mi ra. Ez zî ya ra bêxeber bîya. Ez şermayaynî ya het de biqehrîya. Qehrê xo ra şermayaynî ez. Awirê ya seke diriknaynî. Ri û destê qirmiçîyayeyî, barê desseran wegîrotinî. Mi nişnaynî vîş ti ra biewnîyo û mi tadaynî sereye xo. Pey peroneyî, zereyê ya zî honik nêbînî.

Hîşê mi de yew pers estbi. Wayirê peroneyî kura de yo?

Meşka Bizi

Meşka verêni zafanê posteyê bizi ra virazîyaynî. Posteyê mêşna, teres bînê. Nê meşkî di tewir bînê; meşka dari û meşka ardî.

Meşka dari, yew çîyo berzî ra leqinaynî û wîna têwşanîyaynî. Meşka ardî de yew rişte[1] vistinî yew hingileya[2] vernî û yew hingileya peynî, dima yew cinî ay rişte tewiştinî û meşia têwşanaynî. Ferqê înan tene ca û şeklê têwşanayîşî yo. Nêke viraştişê înan û şeklê înan eynî yo.

Viraştişê meşki zenaatê cinîyan o. Karê camêrdan tene bizi ra poste cîya kerdiş o.

        Viraştişê meşki de tewr çîyo zehmet bizi poste kerdiş o. Semedo ke ay poste reyde meşki virazîna, gerek poste quli nêbo û zirar nêveyno. No karo zehmet zî ey camêrdan bi. Camêrdan bizi serebirnaynî û pêro ay goştê bizi gerek milê bizi ra bivejîyaynî ke poste tek parçe bimano. Dima poste daynî cinîyan û karê camêrdan qedîyaynî. Ewtîya ra pey karê cinîyan bi.

Cinîyan ewilî solaw viraştinî û ay poste zerî het ra solaw kerdinî. Dima di hîrê roj ay poste edilnaynî. Amancê solaw kerdiş û edilnayîşî, rişîyayîşê pirtê posteyî bi. Wîna pirtê posteyî rişîyaynî û no di hîrê roj dima pey kardi zere û teberê posteyî tertinî [3], pank kerdinî. Badê kunkuli[4], qeleşeyê hinaran û qeleşeyê fitqalan kutinî û pêro têmîyan kerdinî dekerdinî awki  girnaynî. No têmîyankewte ra vatinî ‘’tornar’’. Pey tornarî meşki dibax kerdinî[5]. Girnayîşî dima tornar serdin bînê û meşki dekerdinî zereyê tornar û tede elewitinî. Meşki yew di roj zereyê tornar de vindertinî. Dima meşki vejîyaynî, hingileyê ya tek tek girewtinî gireydaynî. Memîkî û peynîya ya deştinî. No deştiş pey layê lehefan û deyzini reyde bînê. Labelê semedo ke la pêt nîyo û badê helisîyeno, ewilî no la şima kerdinî[6]. Şima reyde hem la pêt beno hem zî cayê ke derzîni qul kerdî, ti ra dima du bala nêbeno.

Deştişê meşki de haceta ‘’direwti’’ zî şuxulîyaynî. Direwti yew gişta mêrdimî ra tikê xişni bînê. Sey mîx yew asino tîj, yew parçeyê dari ra kerdinî û edî ti ra vatinê ‘’direwt’’. Ay parçeyê dari cayê tewiştişî direwti bi. Direwt reyde sey poste, cila beygîr û mayini ûsn çîyê ke derzîni ti ra nêşînê, qul kerdinî û dima derzinî a quli ra vêrnaynî û deştişê xo kerdinî.

Semedo ke peynîya bizi hîra bî, pênêameynî û nêderezîyaynî, weyra de kirbasê[7] lehefon şima kerdinî û sey pîneyî teberê peynîyî de poste ra deştinî.

Pey yew jîlet zî teberê meşki taştinî ke heba muyi meşki ra nêmano.

Dima yewî meşki pey nefesê xo va kerdinî. Meşki ke va bî, yew rişte reyde fekê meşki bestinî ke wa vayê ya nêşîro. Dima sereyê binê yê ay rişteyî girewtinî hingileyanê vernîyan ra yewî ra bestinî. Yanî rişteyo ke fek besteno, yew hingileyo vernî ra zî beste bînê. Semedê pank kerdiş yan zî qatix dekerdişî ra rişteyê fekî akerdinî la sereyo binê hingileya vernî ra tim beste manaynî. Semedo ke mêrdima ke meşki nêrena bişina bitewşa û meşki têwbişana, yew rişte zî girewtinî hingileyanê vernîyan ra yewî ra bestinî û sereyo binê zî girewtinî hingileyanê peynîyan ra yewî ra bestinî. La hingileyê ke no rişte înan ra bestîyayo, gerek eynî hîza de bibê.

Badê meşki wîna vakerde girewtinî leqnaynî û yew di roj vindertinî ke meşki wişk biba.

Her nîritiş dima aw taçonaynî meşki û dima leqnaynî ke ziwa biba. Meşki ke ziwa bî, vakerdinî û hewna leqnaynî. Her keye de semedê leqnayîşê meşki ra yew ca bînê. Eke nîritiş dima meşki pey awki tanêçonaynî, va nêkerdinî û nêleqnaynî; ti ra buyi ameynî û duyî ya weş nêbînî. Des pancês rojan de hey cinîyan meşki dibax kerdinî. Cinîyan şefaqê nimajî de meşkanê xo berdinî bîranê dewi ser, awki binê meşki ra kerdinî û awki ser o meşki têwdaynî ke meşki honik biba. Wîna pey riwenê a meşki nêşeleqîyaynî û duyê ya weş ameynî.

Çand nîritiş dima riwen zereyê meşki ra disaynî. No ra vatinê ‘’bore bestiş’’. No bore, pey kardi tertinî û meşki awki de şitinî. Hewna meşki ziwa kerdinî. Kunkul cirni de tehnaynî, pey muxil[8] vitinî[9] û kerdinî sey weli. Şitiş dima no kunkul vistinî meşki, va kerdinî û girewtinî leqnaynî.

---

[1] rişte: yew kendîlo barî

[2] hingile: wexto ke posteyê bizi ra meşki virazîyayi, a meşki de her yew linga bizi ra edî ‘’hingile’’ vajîyeno

[3] tertiş: bi tirkî soymak

[4] kunkul: dara mazêri ra bînê û şarî pey hacetanê xo dibax kerdinî

[5] dibax kerdiş: tornar balî ûsn çîyan yew haceti sawitiş

[6] şima kerdiş: Wexto ke hingimên pilizîyeno û tifilê yê vejîyeno orte, o tifil ra vanê ‘’şima’’. Bi tirkî ti ra vanê bal mumu. Wexto ke şar sey meşki, çaroqî ûsn hacetan derzeno, semedo ke deşteyê înan pêt bibo û layê înan badê nêqerefîyo, ewilî şima sawitinî ay layî û no ra vatinê ‘’şima kerdiş’’.

[7] kirbas: yew tewirê çîtê cilan o

[8] muxil: pirjine

[9] vitiş: bi tirkî elemek

Meselaya Şerê Cenîyon

Morgan le Fay

Yew dew di yew comîrd est o. Comî ina dewi çin o û comîrdî ina dewi her îne, şonê yewna dewi di nimajê înî kenî.

Her îne, melayê ay comîyî weazonê xu di vono:

-                     Ya rebbî ti mela kê şerê cenîyon ra bipawî!

Ino mela her nimajê îne di weazonê xu di inawa vono. Yew roj ay comîrd inê weazon ra hînî eciz beno. Nımajê înî dima yeno key xu ow cenîya jey ti ra persena:

-                     Melay çi weazî dayî?

O vono:

-                     Ez hînî nêşona comîyî a dewi. Her hefte her hefte mela vono ‘’ya rebbî ti ma şerê cenîyon ra bipawî’’. Qey inê şerê cenîyo çî yo? Çîr onde cenîyon giron keno?

Cenîya jey vona:

-                     Ney ney, mela raşt vono. Şerê cenîyon giron o, sey jey a.

Cenîk ke inawa vona, mêrdey ja dahîna hîrs beno. Wardeno hema di hebon dono cenîka xu ro û vono:

-                     Cenî, kê inawa kenî bere. Qey şerê cenîyon çi beno!

Cenîya jey xu bi xu vona:

-                     De ti vindi ez se kena tu. Hela veyni şer cenîyon ina ason o.

Yew roj mêrdek gayon xu gîno şono hîga ser citi keno. Cenîk teştarey nonê jey dey rê bena. Tikê mason zî limitkî gîna dekena pişmala xu û gîna şona hîgay sîye. Hîga ser mêrdek citi keno cenîk zî hewsarê gayon tewşena û jey rê yardim kena. A gomi cenî limitkî ay maseyon yew yew fînena vernîya alati. Mêrdek peyra yeno, wexto ke sîrsi maseyon rê gunena, maseyî vir benî orte û mêrdek maseyon veyneno. Keyf jey yeno vono:

-                     Cenîk, masey hîgay ma ra vejeyî!

Tek tek maseyon rêkeno û dono cenîki. Cenîki zî maseyon dekena pişmala xu. Zav keyfê mêrdekî yeno. Êrey cenî rew hîga ra yena keye. Mêrdek vono:

-                     Cenîk inê maseyî ma eyro tewiştî, jînî bigîri beri virazi, qey ke ez şew ameya ma borî.

A vona:

-                     Tamom.

Cenîk mason gîna ow şona keye. Keye di belxul sîyenena. Şew mêrdek ow gedey sifrî ser yenî pêser. La orte di masey çin î. Mêrdek vono:

-                     Ika cenîk qey masey kura yî? Mi tu ra va ‘’mason sîyeni’’. Ma eyro citi kerdi, masey vejeyî.

A vona:

-                     Qey masey çi benî? Ma xu rê şî citi kerdi.

O vono:

-                     La ma citi kerdi, masey vejeyî! Mi day tu, tu ardî.

A vona:

-                     Ney heyron, ti nege mi kenî.

Tikê cenî vona tikê comêrd vono, yewnon rê sûr kenî. Cenîki nişka ra qîr kena, barena, vazdena teber ow vendena vona:

-                     Emon hewar! Dewijîn, cîronîn! Bîrê mêrdey mi deli bîyo!

Cîronî, dewijî yenî pêser vonê:

-                     Qey se bîyo, çi beno?

A vona:

-                     Hal mesela inawa ya. Şima pêrîn dî ma eyro şî hîga ser citi kerdi. La mêrdek vono ‘’ma şî citi kerda masey vejey ow mi day tu’’. Ike citi reydi hîga ra senî maseyî vejînî cîronîn? Şima in gure dîyo?

Ê vonê:

-                     Heyron inawa ye çî nêbeno!

Mêrdek zî vono:

-                     Ney, willay hîgay ma ra masey vejeyî. Mi pey çimon xu dî.

Cenî vona:

-                     Mêrdey mi deli bîyo. Gala mi kerd ke bidi mi ro. Ez qebil nêkena in gure. Ya ez in keye ra şuna ya zî şima deston lingon jey bestenî û ay ode di fînenî.

Teslîya cîronon kuwena vonê:

-                     Tamom.

Deston lingon mêrdekî bestenî. O vono:

-                     Emon hewar, ez deli nêbîya! Hîşê mi, mi sere do. Mi masey dî!

Fayde nêkeno. Cîronê deston lingon jey bestenî ow fînenî ode. Yew roj ode di inawa beste vindeno. Cenî ge ge şona non ow awka jey dona bere. Mêrdek peynî di teslîya jey kuwena venda cenîya xu dono vono:

-                     Cenî tamom bî deston mi aki. Ez hînî nêvona ‘’mi masey dî’’. Ez qariş tu nêbena.

Cenî deston jey akena. A şewi cenî belxul pewjena û mason sîyenena. Ay mason gîna dekena zerey belxulî û limnena. Inawa gîna sifre ser ronena. A, mêrdek û gedeyî pîya sifrî ser roşenî. Mêrdek kewçika xu dono belxulî ro, belxulî ra masey vejînî. Heyret moneno. Anê zor maseyî xu vîr kerdî. Hema ca di kewçiki reyde belxul fîneno ay mason ser ke ey ra nêasî. Xu bi xu vono:

-                     Mela yew mi nêaqilîyo. Cay xeyal meyal o.

Hewna kewçik dono belxulî ro, hewna masey vejînî. Hînî nişno bilimno, teslîya jey kuwena û vono:

-                     Cenîk vende dewijon di, venda cîronon di. A nêweşîya mi vizêrîn hewna ameya mi!

O ke inawa vono, cenîk hînî huwena. O vono:

-                     Qey ti huwena cenîk?

A vona:

-                     Mi tu ra nêva’’şerê cenîyon xidar o’’? Tu ez nêgoştarita ow tu da mi ro. Boyni şerê cenîyon ino yo ha, cenî inawa kenî kê! [1]

---

[1] Mi na mesela datê xo Mehmet Sertî ra goştariti.

Dirika Celalî

Şarê Pîranî mîyani de semedê yew nêweşî yan zî mêrgî ra kilaman, deyîran ûsn vatiş bi çekuya ''diriknayîş'' reyde îfade beno. Eke yew mêrdimi mavajî yew tazîye de semedê ay mêrdeyî ra deyîr, kilam ûsn bivaja, semedê a mêrdimi ra şar vano ke ''filankesiki diriknena''. Na çekuyi tirkî de yena mehnaya karê ''ağıt yakmak'' î. Labelê çi heyf ke ne ferhenga tirkî-zazakî ne zî ferhenga zazakî-tirkî ya Grûba Xebate ya Vateyî de na çekuyi çin a. Ferhenga tirkî-zazakî de çekuya ''ağıt''î qet ca nêgirewto. Goreyê fikirî mi, şuxulnayîşê şarê ma şuxulnayîşêko mûnasîp o û çekuya ''diriknayîş''î heq kena ke heme ferhengan de ca bigîra. Ez bi xo zî na çekuyi ra û şuxulnayîşê ya ra zaf hes kena û rîyê no ra mi sernuşteyê nê nuşteyî ''Dirika Celalî'' kerd. ''Dirika Celalî'' yanî bi tirkî ''Celalin Ağıdı''. 

Celal dewa Pîranî Koşkarî(bi tirkî: Oba Köyü) ra yo. Maya Celalî çin a. Celal 18 serreya xo de sera 2011î de semedo ke şêro xalizayanê xo heti bixebetîyo, pey otobisi Dîyarbekirî ra keweno rayir. Rayirê Batmanî de yew tira tuxlayî û otobisi pêroginenî. Ina qaza de 25 kes mireno. Înan ra yewî zî Celal o. Mergê Celalî dima yayka ey Menes Yalçıni yew deyîri fînena ey ser. Na deyîri Youtube de di hîrê vîdeoyan reyde vila bîya û heme vîdeoyê deyîri zî zaf temaşe bîyê. Tîya de ez nê vîdeoyan ra lînkê tewr meşhurî videoyî ronena. Eke şima pay çekuya ''tîya'' yî nê, şima şinê deyîri biresî. Lînko eşkera zî ino yo: https://www.youtube.com/watch?v=fhtBLTZb1HM&t=68s 

Mi ino nuşte de vateyanê diriknayîşê Ata Menesî, vateyanê ''Dirika Celalî'' nuşti. Tayê çekuyê ke mi weş fehm nêkerdî, mi kişta înan de îşaretê persî rona. Çekuyê ke xam î û beno ke her kes înan fehm nêko, mi dîpnot de îzahatê înan ronayo. 

Dewijan mîyani de nameyê Menes Yalçıni ‘’Ata Menes’’ o.  Menes Yalçın zî Koşkar ra ya, emire ya şeştî vêreto, wendiş û nuştişê ya çin o û nika Xarpêt de emir kena. 

Ata Menesi ina diriki de tene Celalî ser o nêdiriknena. Mêrdeyê Ata Menesî hetê şarî ra kişîyayo û wexto ke o kişîyayo, dêmek gedeyê înan pêro ezeb bîyê. Di qitayê ina diriki de  çekuyanê ''kîbarê m’'' û ''kutik'' reyde venda mêrdeyî xo dana û vana ‘’kutik inay meki, mi dayika yêtimon meki’’. Ê qitayê ke behsê mêrdeyî xo kerdo, mi cêr de belî kerdî.

Wexto ke kê ina diriki goştarenî, pey de yew vengê bermayîşê yew cenîyi yeno goşanê kê. Nameyê a cenî Emîna yo û waya Celalî ya.

Fitrafo ke qeydê vîdeoyê diriki de yo û ino nuşteyî ma de ca gîno, fitrafê Ata Menesî nîyo. Bi hawayo sembolîk ameyo şuxulnayîş. Semedo ke ay vîdeo, ino fitrafî reyde meşhur bîyo mi zî waşt ke ez ay fitraf bişuxilna.

Semedê yardimê ey ra ez dewa Koşkarî ra embazê xo Sami Yardımcı rê zaf sipas kena.

Vateyê Deyîri:

Lurî lurî lurî lurî lurî lurî lurî lurî lurî lurî lurî

Kîbarê m’ lurî

De lurî lurî lurî lurî lurî lurî lurî

Berxê m’ lurî

De lurî lurî lurî lurî lurî lurî lurî lurî

Zerencê m’ lurî

De lurî lurî lurî lurî lurî

Bêewcnê[1] m’ lurî

 

De ez qirbon bena kîbardê xu rî

Wez qirbon bena birandardê xu rî

Eywax birîndarê mi

Eywax birîndarê mi

De birîndarê m’ vewr varena zimistun o

Ez qirbon cîger payîz vêrîya[2] zimistun o

De şargulay[3] xu dekerdi xu rî weno

To serê xu girot rageyrawo sera şîyo

De felek korî ti xapînayo

Eywax leminê birîndarê mi

 

De ez qirbon beno cîgerdê xu rî willay bê may o

De may’ cîgerdê mi çin a çarmey’ xu besto bîro cemetê to di roşo vajo ‘’leyro’’

Ez qirbonê birardê warondê pelşikton beno

De derd yeno derd yeno derd yeno derd yeno

De willay derde m’ koyon ra giron o

 

De ez yayka Celaldê kîbar nîbînî

De wa ez heşay’ yabon bibînî

De wa ez yaykay’ Celaldê delal nîbînî

Wa ez heşay koydê Bazirgîr bibînî

De ez vunu vunu vunu vunu vunu vunu

Ez cîgerdê xu rî vunu

 

De cîgerê m’ nimaj warişti Emna[4] way’ mi çontê xu giroto

De way’ m’ meverd biray’ m’ şîro bêwey[5] înşatono

Mela bor serê makînon o

De zon biray’ m’ kerdo yarenî yo

Yaray’ cîger yaray’ serî ya

Ez bimro ez bimro ez bimro

Birîndardê xu rî

 

De ez qirbon beno qirbon beno qirbon beno qirbon beno

Ez a bejn û balda  kîbarêr r’ qirbon beno

De ez qirbon beno xefledê tezî r’ beno

Ez qirbonê cîgerdê warda xu beno willay bêewncî yo

De wayê tu derguşay’ cîgerdê xu lurnayo

Ez qirbon çimonê tu nêdî, tu nêresnawo

Eyla hesîr mendî çogon do

To cîger berd vist xuvero

De way’ mi way’ mi way’ mi way’ mi way’ mi

Birîndaray’ mi

De ez birîndarê xu bîyer xu heto

Wax leminê wax leminê wax leminê cîgerdê xu rê vono

 

De Emnay m’ mebermi mebermi mebermi mebermi

Wa cîgera Emnaday’ m’ keli nêko keli nêko

De Emnay’ m’ emrê Alla yo emrê Alla yo

De Allay rê bi, Allay berdo

De yaykday’ to darbay’ qulun a wo

Willay darbay’ qulun gedika[6] zor a

De willay darbay’ Allay rehet a

Ez mireno mireno mireno mireno

Birîndarondê xu rî

 

De ez qirbon cîger şono birneno bilêton o

Ez qirbon cîger wênşeno otobison o

Eyla bîwa[7] qay ina viraj ti nêgîna

De şufurê otobisi von naşi yo nezon o

De ina bîmrad viraj nîgîna kîbarê m’ kena yaralî yo

Ez qirbon Celalî mi gulay’ bexçon o

Ez qirbon warondê xu rî willay buy dono

Ez bimiro ez bimiro ez bimiro ez bimiro

Birîndardê xu rî

Ax ez bimiro ez bimiro ez bimiro

Yaralîdê xu rî

 

De qewmê Celaldê mi willay qewmo zaf o

De willay temom bî havil çew nêkeno

Ey la rebbîyo şîrin sey xu keno

De cîgeray’ waron veşneno

Ez bimro bimro bimro bimro bimro

Birîndardê xu rê bimro

 

Ez qirbon bena willay mi dî televzono dawo ecato[8]

Ey la willay korîn ez nêzono tirkî ra çî nêzono

Ez qirbon nomey’ Celaldê m’ dîya, willay mi nêzonawo

Ez ewnîyaw bêwext tula willay çir kena(?) qelibeya

De ez ewnîya torbey’ sîyay pêverşîyo

Ey la korîn willay cîgeray’ m’ cêr kay kerd veşay, mi va ‘’ino kom o ino çina yo?’’

Ez bimro ez bimro ez bimro ez bimro

E nêzono kîbarê min o

Ez bimro ez bimro ez bimro

Celaldê kîbar r’ bimro

 

De ez warişt kewt makînon ma bîweno(?) pey Pîronî yo

Ez ewnîya ino rîyer willay pêro şewq şemal dawo

Ez qirbon kîbarê m’ visto tabiton o

Ax birîndarê m’ kerd tabiton o

De visto serey’ dolmîşon o

De vere yê tada bêwey Koşkar[9] mîyon o

De ez bimro ez bimro ez bimro ez bimro

Ez birîndardê xu rî bimro

 

Ez qirbon Celal berdo willay ha comî ver ronaye wo

Ez qirbon yayka kor şî dor durmey willay tabiti şî omeyo

Ez qirbon mi va ‘’Sileymon[10] biray’ m’ ina meki ez ina sere tabiti ako ez hela veyno go se bîyo’’

Va ‘’way’ mi willay nêverdon ti veyna’’

Va ‘’ne mi dîyo ne ez verdon ti veyna’’

De ez bimro ez bimro ez bimro ez bimro ez bimro

E birîndardê xu r’ bimro

 

De derd yeno derd yeno derd yeno

De willay Celal serê heme derdon girewto

Ez qirbon darbey pêro çikoley’ darbondê  mi ser kerdo

Ez bimiro ez bimiro  ez bimiro

Birîndardê xu rî

 (Wirdî qitayê cêrin de behsê mêrdeyî xo kerdo.)

De Celalê m’ ey to emrê ay Rebbî yo                       

Ez se ko se vajo ey şar zor a

De kîbarê m’ teng yêre wo rojawon o

De kîbarê m’ bî meşo çemdey’ kutkon o

Ey la willay kutik rona qesabê qesabon o

De willay rona herbê dûyelon o

De wez bimro wez bimro wez bimro wez bimro

Ez birîndardê xu r’ bimro

Wez bimro wez bimro wez bimro

Celaldê xu r’ bimiro

 

De mi va ‘’kutik inay meki, mi dayika yêtimon meki’’

Mi va ‘’kutik inay meki, willay kîbar bawikê ezebon o’’

Ey la kutik derde m’ giron meki

De ez bimro bimro bimro bimro

Serê heme kulono derdon ez Celaldê xu rî vono

De ez bimro willay ez warzaydê xu rî vono

 

De şar vono ‘’yayki ti ra yena buyay’ dayki’’

De willay kîbarê m’ ez tu rî rizeno rişeno

De şar şew hown gîno rakuweno

De willay heta nimaj ez kerd xeyalon o

Ax zonê derdê mi giron o

De mi derde xu kerdî way tewron o

De cîgerê m’ willay mi eşt xu pol ez omew bêwey Pîronî yo

Mi va ‘’gulam bî ma şîr verê denizon o’’

Mi va ‘’ez in derdon xu berd bid deniz ow şîr keye yo’’

Willay denîz va ‘’ez derdonê tu nêgîno’’

Willay mi girewt şî binê tabunun o

Ez bimro ez bimro ez bimro ez bimro

Celaldê xu rî

 

De willay mi kerd bindê balişnon o

De kîbarê m’ willay mi kerd bindê balişnon o

De cîger mi serey’ xu na ser willay mi kul kerd, kerd xu gon o

De Celalê m’ ez mireno willay hewa yen heway’ koyon o

De cîgerê m’ hewa yen heway’ koyon o

De Celalê m’ willay xu dir on kulon derdon o

Willay kerdî pêrê mi binê caxon[11] o       

De ez nîzon bira ez kom vac kom ca mono

Ez Celal warzadê xu rî vaco

Ez birîndardê xu rî vaco

 

De va ‘’Celal birnay nê bîletî’’

Va ‘’cîger şono xalizondê xu het o’’

Va ‘’şon ben bonder şufurey o’’

De ez bimro ez bimro ez bimro ez bimro ez bimro

Ax ez cîgerdê xu rî bimiro

 

De erdê mezeldê Koşkar çi qeraj o

Ez qirbon mi nêzona mergow kor dîna di bîyo îlaco

Ez qirbon daronê mezelî tule besto

De cîgerê m’ qey çimonê sîyayono rindon xemum besto[12]

De ez nêzona merg kor dîna di est o

De ez şona dorday’ tirbay’ yêy di şîyo

Ez qirbon bonê kîbardê mi newe wo

Ez bimro tu rî willay ne qulik o ne pace wo

De wez bimiro wez bimiro wez bimiro wez bimiro

Ez birîndardê xu r’ bimro

De wez bimiro wez bimiro wez bimiro

Ez warkeynondê xu rî pelşikton r’ bimiro

 

De may’ yîn çîn a bonco bindê peldê xono

De vac hela binê[13] vindî sebir bikî

De ez bimiro ez bimiro ez bimiro ez bimiro

Cîgerday’ şima rî

Ez bimiro ez bimiro ez bimiro ez se kero

---

[1] bêewnc: bêqusir

[2] verîya: vêret

[3] şargula: heqbe, torbe

[4] Emna waya Celalî ya û vîdeoyê deyîri de gama ke Ata Menes na deyîri vana, pey de vengê bermayîşî yeno. A ke bermena Emîna ya û Ata Menes deyîri de ti ra vana ‘’mebermi’’.

[5] bêwe: mîrat, çîyo bêxeyr (bi tirkî: meret)

[6] gedika: zaf

[7] bîwa: sey nêbeya, nêzani ûsn yew tabîr

[8] ecat/ecas: xeber

[9] Koşkar: Yew dewa Pîranî ya û tirkî ti ra vanê Oba

[10] Sileymon birayê Ata Menesî yo.

[11] binê caxon: gövdeye însanî de bine çijeyan, cayo ke raşti qefesa mêrdimî yeno

[12] xemum bestiş: kes merdo û edî çimê yê padîyayî

[13] binê: tayê, tikê

Vodka Lemon û Sînematografîyê Hiner Saleemî

Fîlmo çarin yê rejîsoro kurd Hiner Saleemî Vodka Lemon de  dengbêjo namdar Egîdê Cimo yew mezel ser o dudik ceneno û fîlm destpê keno.

Fîlm, sey produksîyonê Îtalya, Swîs û Fransayî sera 2003 de Armenîstani de kaş bîyo. Hîkayeya kaş kerdişê fîlmî ser o Hiner Saleem wîna vano: Ez semedê mûzîkê kurdî ser o tayê cigêrayişan ra şîbîya Armenîstan. Weyra de ez hîkayeya Vodka Lemonî pêhesîyaya.(1) Seke aseno, bingeyê ino fîlmî hîkayeyêka raştikîn ra yo.

Fîlm de bi nameyê Hamo(Romen Avinian) yew mêrdek, qezayêka Armenîstani de emir keno. Cenîya Hamoyî merda û hîrê lajê yê est î. Hamo her roj şono tirba cenîya xo ser û ya reyde tereqneno. Cenîya vîyayi Nina(Lala Sarkissian) zî her roj şona tirba mêrdeyî xo ser.  Wextêk dima inê wirdî mêrdimî kewenê yew têkilî mîyan. La rewşa wirdînan zî baş nîya. Panc quriş înan çin o. Yewîtîya Sovyetani(Sovyetler Birliği) newe  rijîyaya û xo dima enqaz verdayo. Însanî, bêkar û bêpere yî. Hamo zî înan ra yew o. Yê dest kar û gure çin o. Yew lajê yê Semerkant de yew Fransa de maneno û yewi zî ha yê het de yo. Labelê lajanê xo ra zî xeyr nêveyneno. Rewşa Nina zî xam nîya. Bi nameyê Vodka Lemonî yew bar de xebetîyena labelê ino bar zî edî qefelîyeno. 

Hiner Saleem sey zafê fîlmanê xo, ino fîlm de zî temaya eşqî reyde tayê problemanê heyatî ano temaşekarî ver. Kê wexto ke fîlmografîyê Hiner Saleemî ra ewnîyenî kê veynenî ke orteyê qaosî, problemî û mucadeleyî de tim eşq est o. Eşq, sînemaya Hiner Saleemî de vera probleman de sey yew şeklê mucadeleyî ca gîno. Ino fîlm de zî Saleem pajaya eşqî ra vera heyati de mûcadeleyê kurdanê Armenîstani ra ewnîyeno. Temaya eşqî inawa timûtim şuxulnayişî ser o Hiner Saleem wîna vano: Ez bawereyi kena ke tewr baş eşq hîsanê însanî îfade keno. Eşq, vera şerî yo, eşq medenîyet o. Riyê ino ra eşq goreyê mi çîyêko baş o. Mîtolojîyê Yunanî de yew çî yan baş o yan nebaş o. Goreyê mi eşq kinarê başî de yo. (2)  

Hiner Saleem, eşkerayo ke rejîsoreya xo de babeta sînematografî ser o xisusî vindeno. Semedê ino ra fîlmanê yê de zaf kompozîsyonê serkewteyî raştê kê yenî. Saleem sey fîlmanê xo yê bînan, ino fîlmê xo de zî kameraya xo hawayê yew belgekîkar(belgeselcî) nêşuxulneno. O bi xo kişta rejîsoreyi de ressameyi û nuştoxeyi keno, muzîk ser o xebetîyeno. Bi wesîleya inê huneranê xo Saleem xoza û komela kurdan, yew perspektîfo tîyatral û şîîrkî reyde ano ekranan. Fîlmê yê, hunerkî(sanatsal) yê. Vodka Lemon de zî Hiner Saleem ino qaîdeyê xo ra fekveranêdano û tayê heyatanê nêmcetan pey temaya eşqî, bi ziwano lîrîk ano ma ver.

Gramerê fîlmê Vodka Lemonî de yewna çîyo ke bala kê anceno, pîya şuxulnayişê trajedî û mîzahî yo. Ino zî fîlmografîyê Saleemî de xususîyêto cîya yo û ino xususîyet, Saleemî sînemaya kurdî de wayirê cayêko cîya keno. Fîlmê Vodka Lemonî de ca bi ca, bi hawayo mûnasîp unsurê mîzahî vejîyeno vernîya kê. Saleem, mîzah û trajedî bi hawayo serkewte pîya şuxulneno. Sînemaya dîna de ino terzî rê nimûneyê tewr namdaran ra yewî, fîlmê rejisoro italyan Roberto Benigniyî La Vita e Bella(Life is Beautiful) yo. Ino fîlmo namdar de trajedî û mîzah bi hawayo serkewte ameyo şuxulnayiş û fîlm, inawa name kerdo.

Vodka Lemon de ziwanêko naîf û sivik şuxulîyeno. Hiner Saleem ziwano giran û têmîyankewte ra dûr vindeno. Serebûtî, pêro unsuranê xo reyde çimanê kê ver qewmîyenî. Rejîsor, mesajo ke wazeno bido temaşekar, feko ewilîn ra dano. 

Sînematografî ser o wexto ke kê ewnîyenî kê veynenî ke Vodka Lemon de Saleem, plananê hîrayan(geniş çekim) ra dûr vindeno û plananê tengan de sahneyanê tîyatralan virazeno. Xususen cehdeyo ke dewa Hamoyî ra şono mezelî ser, inê sahneyanê tîyatralan ra zafênan rê beno mekan. Ge ge Hamo û yew motosîkletçî, ge ge yew cenî û camêrd, ge ge zî Hamo tene... Inê sahneyan de yewhumarî(tekillik) yena vera çimanê kê. Fon de vewra sipî ra vêşîr çîyêk çin o. Vernî de yew yewhumarî, pey mêrdim-mêrdim, mêrdim-nesne yan zî tene yew mêrdim reyde virazîyena. 

Behsê sînematografî ser o ez wazena vaja ke Vodka Lemon de yewna çîyo ke bala kê anceno, mefhumê sîmetrî yo. Fîlm de zafê sahneyî seke orte ra di parçe bîyê û wirdî parçeyî sey lîlikî eynî çî nawnenî. Mavajî cenî û camêrd ke dolaba Hamorî ti ra herînenî, dima yew tabure ser o ronişenî û paşta xo danê yewbinan. Kamera wirdînan gîna û seke wirdînan ra yew, sîmetrîyê ê binî yo. Hewna nesneyan reyde zî wîna kompozîsyonî ameyî wiraştiş. Mavajî fek berê Hamoyî ra çand sahneyan de di sandalyeyî têkişt ronîyayî û seke înan ra yewi sîmetrîyê a binî ya. Kinarê çepî de inê sahneyanê sîmetrîkan ra yewî de Hamo û Nina pay ra paveyê otobisi vinderte yî.

Sînematografîyê fîlmî ser o tewr peynî de ez wazena yew xususîyetê Saleemî ser o vindera. Saleem, gelek sahneyan de vernîya kamera de qalabalix pêser keno. Inawa sahneyan de vernîya kamera de tewr tayê panc kes beno. Sey fîlmanê bînan yê Saleemî, Vodka Lemon de zî inawa kompozîsyonî zaf yenî vera çimanê kê. Kinarê çepî de inawa sahneyanî ra yewî est o. Inawa kompozîsyonan şuxulnayişî de sînameya dîna de rejîsoro namdar, rejîsoro yunan Teodoros Angelopoulos o. Angelopoulos zî fîlmanê xo de inawa sahneyanê qalabalixan zaf şuxulneno û terîfkerdişê sînemaya yê de, ino xususîyet cayêko cîya tewşeno. Saleem, babeta sînematografî de fîlmanê Angelopoulosî ra xeylêk çî nimune gîno. Mavajî rejîsorê sînematografî yê fîlmanê Angelopulosî ra Eternty And a Day û Ulysses' Gazeyî Andreas Sinanos, Saleem reyde zî xebetîyayo.

Saleem Vodka Lemon de sey kurdkî, armenîkî, ruskî û fransizkî cîya cîya ziwanan pîya şuxulneno. Sewbina fîlmanê Saleemî de zî wîna yew  şuxulnayiş est o. Saleem bi waştişî reyde inawa keno û wazeno ke dewlemendeya ziwanan reyde reng bigo fîlmanê xo.

Kaybazê ke fîlm de kay kenî zafanê amator î labelê hewna zî performansêko serkewt nawnenî. Xususen serkerekter Romen Avinian(Hamo), binê ino baro giran ra serkewte wardeno.

Tewr peynî de ez wazena vaja ke Vodka Lemon sînematografî, ziwan, mûzîk û lîrîkalîteya xo reyde sînemaya kurdî de wayirê cayêko mûhîm o. Ino fîlm, fîmê ke sînemaya kurdî de heta ay wext kaş bîyê ra tayê hetan ra cîya keweno. Babeti, sînematografî, pîya şuxulnayişê mîzah û trajedî reyde cîya keweno. Goreyê zafê rexnekaran ino fîlm, fîlmanê Hiner Saleemî mîyani de fîlmo tewr serkewte yo. Raşta zî Hiner Saleem Vodka Lemonî reyde sîndorê welatê kurdan vêret û sînemaya dîna de xo rê yew ca girewt. Vengê xo dîna hesna. 

1)Nihat Uyan, Vahşi Batı Kürdistan Bir Hıner Saleem Senaryosu, Weşanxaneyê Avesta, Îstanbul, 2014, r. 24

2)Nihat Uyan, Vahşi Batı Kürdistan Bir Hıner Saleem Senaryosu, Weşanxaneyê Avesta, Îstanbul, 2014, r. 21